SupremeToday Landscape Ad
Back
Next
Judicial Analysis Court Copy Headnote Facts Arguments Court observation
Listen Audio Icon Pause Audio Icon
judgment-img

2021 Supreme(MP) 412

BOARD OF REVENUE
Shri Manu Shrivastava, Administrative Member
Sujan Singh Lodhi v. Ballu Barahar
Revision No. 283-PBR /2007; against the order dated 27.11.2006 passed by Additional Commissioner, Gwalior Division,
Gwalior in Case No. 41/Revision/2003-04; Decided on 2.6.2021

Advocates:
Sunil Singh Jadon for applicant; Amit Bhargava for non-applicant.

Headnote:

¼1½ Òw&jktLo lafgrk] 1959 ¼e-ç-½ && èkkjk 50 && e-ç- jktLo iqLrd ifji= Òkx pkj&3 && dafM- 30¼2½ && lafgrk dh èkkjk 50 d¢ vèkhu iqujh{k.k dk pykus ;¨X; g¨uk && vij vk;qä }kjk jktLo iqLrd ifji= dh dafMdk 30¼2½ d¢ vèkhu vkns'k ikfjr && jktLo eaMy d¢ le{k ,sls vkns'k d¢ fo#) lafgrk dh èkkjk 50 d¢ vèkhu iqujh{k.k pykus ;¨X; gSA 2012 jk- fu- 256 ¼mPp U;k-&[kaM U;k;ihB½ vuqlfjrA ¼iSjk 6

¼2½ jktLo iqLrd ifji= Òkx pkj&3 && dafM- 24 && Òwfe vkcaVu d¢ fy, ik=rk && Òwfeghu O;fä && ls vfÒçsr && vukosnd vuqlwfpr tkfr dk lnL; gS && mld¢ firk d¢ ukek 1-38 gS- Òwfe && bl Òwfe esa mldk 1@6 va'k gS && vukosnd vuqlwfpr tkfr dk lnL;] t¨ 0-5 gS- ls de Òwfe èkkj.k djrk gS && blfy, vukosnd Òwfe vkcaVu d¢ fy, gdnkj gSA ¼iSjk 7

¼3½ Ñf"k ç;¨tu¨a d¢ fy, mi;¨x dh tk jgh n[ky jfgr Òwfe ij ÒwfeLokeh vfèkdkj¨a dk çnku fd;k tkuk ¼fo'ks"k micaèk½ vfèkfu;e] 1984 ¼e-ç-½ && èkkjk 3] fu- 3 && ÒwfeLokeh vfèkdkj¨a dh Ĩ"k.kk d¢ fy, ik=rk && çkfèkÑr vfèkdkjh d¢ le{k vkosnd }kjk fu;e d¢ vèkhu d¨Ã vkosnu ugÈ fd;k x;k && og ;g LFkkfir djus esa vlQy jgk fd og Òwfeghu O;fä v©j Ñf"k Jfed gS && og vius i{k esa ÒwfeLokeh vfèkdkj¨a dh Ĩ"k.kk djkus dk gdnkj ugÈ gSA ¼iSjk 8

¼4½ Òw&jktLo lafgrk] 1959 ¼e-ç-½ && èkkjk 50 && rhu¨a fupys U;k;ky;¨a d¨ ,d gh fu"d"kZ && gLr{ksi visf{kr ugÈ && iqujh{k.k [kkfjt fd;k x;kA ¼iSjk 9 ,oa 10

¼5½ Òw&jktLo lafgrk] 1959 ¼e-ç-½ && èkkjk 250 && vukosnd d¨ 19 o"kZ iwoZ Òwfe vkcafVr dh xà && vkosnd }kjk mYys[k fd;k x;k gS fd Òwfe ij mldk dCtk gS && Òwfe ij dCtk d¢ fo"k; esa tk¡p djus d¢ fy, dysDVj funsf'kr && ;fn vukosnd dh Òwfe ij vkosnd dk dCtk ik;k tk, && rc vukosnd d¨ dCtk l¨Sius d¢ fy, èkkjk 250 d¢ vèkhu dk;Zokgh dh tk,A ¼iSjk 11

¼6½ vuqlwfpr tkfr;k¡ v©j vuqlwfpr tutkfr;k¡ ¼vR;kpkj fuokj.k½ vfèkfu;e] 1989 && èkkjk 3¼1½ ¼p½ && vuqlwfpr tkfr;k¡ v©j vuqlwfpr tutkfr;k¡ ¼vR;kpkj fuokj.k½ fu;e] 1995 && fu- 12¼4½ && vkosnd }kjk mYys[k fd;k x;k gS fd Òwfe ij mldk dCtk gS && Òwfe ij dCtk d¢ fo"k; esa tk¡p djus d¢ fy, dysDVj funsf'kr && ;fn vukosnd dh Òwfe ij vkosnd dk dCtk ik;k tk, && rc vukosnd d¨ dCtk l¨aius dh dk;Zokgh dh tk, && bl lacaèk esa && vukosnd #i;s 1 yk[k dh jkgr dk gdnkj g¨xkA ¼iSjk 11

¼7½ iwoZ fu.kZ; && mPp U;k;ky; dk fu.kZ; && jktLo eaMy ij vkc)dj gSA ¼iSjk 6

(1) Land Revenue Code, 1959 (M.P.) -- S. 50 -- M.P. Revenue Book Circular Part IV-3 -- Con. 30(2) -- maintainability of revision under section 50 of Code -- order passed by Additional Commissioner in revision under Con. 30(2) of Revenue Book Circular -- against such order revision under section 50 of Code is maintainable before Board of Revenue. 2012 RN 256 (HC-DB) followed. [Para 6

(2) Revenue Book Circular Part IV-3 M.P.) -- Con. 24 -- entitlement for allotment of land -- land less person -- means of -- non applicant is member of scheduled caste -- 1.38 Hac. of land in name of his father -- out of such land his share is 1/6 -- member of scheduled caste non applicant, who holds land less than 0.5 Hac. -- hence non applicant is entitled for allotment of land. [Para 7

(3) Krishi Prayojan Ke Liye Upayog Ki Ja Rahi Dakhal Rahit Bhumi Par Bhumiswami Adhikaron Ka Pradan Kiya Jana (Vishesh Upabandh) Adhiniyam, 1984 (M.P.) -- S.3, R. 3 -- entitlement for declaration of Bhumiswami rights -- no any application filed by applicant under rule 3 before authorised officer -- he failed to established that he is land less person and agricultural labourer -- he is not entitled for declaration of Bhumiswami rights in his favour. [Para 8

(4) Land Revenue Code, 1959 (M.P.) -- S.50 -- concurrent findings of three Courts below -- no interference called for -- revision dismissed. [Para 9 & 10

(5) Land Revenue Code, 1959 (M.P.) -- S.250 -- Land alloted to non applicant prior to 19 years -- it is mentioned by applicant that he is in possession of land -- Collector director for enquiry in respect of possession upon land -- if possession of applicant is found upon land of non applicant -- then action be taken under section 250 for delivering possession to non-applicant. [Para 11

(6) Scheduled Cates and Scheduled Tribes (Prevention of Atrocities) Act, 1989 -- S. 3(1) (f) -- Scheduled Castes and Scheduled Tribes (Prevention of Atrocities) Rules, 1995 -- R. 12 (4) -- it is mentioned by applicant that he is in possession of land -- Collector directed for enquiry in respect of possession upon land -- if possession of applicant is dound upon land of non applicant -- then action be taken for delivering possession to non applicant -- in this regard -- non applicant would be entitled for relief of Rs. 1 lack. [Para 11

(7) Precedent -- decision of High Court -- is binding upon Board of Revenue. [Para 6

vkns'k

1- ;g fuxjkuh vij vk;qä] Xokfy;j laÒkx] Xokfy;j d¢ çdj.k Øekad 41@fux-@2003&04 esa ikfjr vkns'k fnukad 27-11-2006 d¢ fo#) e-ç- Òw&jktLo lafgrk] 1959 ¼ftls vkxs lafgrk dgk tk,xk½ dh èkkjk 50 d¢ rgr is'k dh xà gSA

2- çdj.k dh i`"BÒwfe ;g gS fd rglhynkj fiN¨j }kjk vius ç-Ø- 20@2001&002@v&19 esa ikfjr vkns'k fnukad 6-9-2002 }kjk xzke fuEèkuk dh Òwfe dk caVu fd, tkus d¢ vkns'k fn, x,A bl vkns'k d¢ fo#) vkosnd }kjk vuqfoÒkxh; vfèkdkjh fiN¨j d¢ le{k çFke vihy çLrqr dh xÃA vuqfoÒkxh; vfèkdkjh d¢ ikfjr vkns'k fnukad 16-12-2003 }kjk vihy vLohdkj dh xÃA vuqfoÒkxh; vfèkdkjh d¢ vkns'k d¢ fo#) vkosnd }kjk vij vk;qä] Xokfy;j laÒkx] Xokfy;j d¢ le{k fuxjkuh çLrqr dh xÃA vij vk;qä us vuqfoÒkxh; vfèkdkjh dk vkns'k fLFkj j[krs gq, fnukad 27-11-2006 d¨ vkns'k ikfjr dj vkosnd dh fuxjkuh vLohdkj dh xÃA vij vk;qä d¢ blh vkns'k ls ifjosfnr g¨dj ;g fuxjkuh bl U;k;ky; d¢ le{k çLrqr dh xà gSA

3- vkosnd d¢ fo}ku vfèkoäk }kjk eq[; :i ls ;g rdZ fd;k x;k fd vukosnd d¨ iÍk xyr fn;k x;k gSA iÍk çnk; fd, tkus dh 'kr¨Za d¢ vuqlkj iÍkxzfgrk Òwfeghu Js.kh dk g¨uk pkfg,] tcfd vukosnd cYyw d¢ ikl iwoZ ls Òwfe miyCèk Fkh v©j og Òwfeghu dh Js.kh esa ugÈ FkkA iapukek rFkk ltjk [kkunku çdj.k esa layXu gSA o"kZ 1987 d¢ iwoZ ls vkosnd dk ç'ukèkhu vkjkth Ø- 1014 ij 25 o"kZ iwoZ ls dCtk gSA mld¢ }kjk catj Òwfe d¨ mitkÅ cukdj dqvk [kqnok;k x;k gS rFkk n¨ edku ,oa n¨ c¨fjax iEi yxok, x, gSaA mä Òwfe ij dCtk g¨dj Ñf"k dk;Z dj jgk gSA mudk ;g Òh rdZ gS fd fookfnr vkjkth vkosnd dh Òwfe ls yxh gqà g¨us d¢ dkj.k çkFkfedrk d¢ vkèkkj ij Òh vkosnd d¢ i{k esa dCtk] edku o c¨fjax d¢ vkèkkj ij n[kyjfgr Òwfe vfèkfu;e d¢ rgr iÍk vkcafVr fd;k tkuk pkfg, FkkA mudk ;g Òh dguk gS fd vkosnd ,d Òwfeghu dh Js.kh esa vkrk gS] mld¢ ikl 2 chÄk 6 fcLok gh tehu gS ,oa ifjokj esa 6 lnL; g¨us d¢ ckn Òh vkosnd d¨ çkFkfedrk u nsdj vukosnd d¨ ykÒ igq¡pkus dh dk;Zokgh fLFkj j[ks tkus ;¨X; ugÈ gSA

mudk ;g Òh rdZ gS fd vukosnd }kjk çpyu'khyrk d¢ lacaèk esa çLrqr vkifÙk O;FkZ gS] D;¨afd çdj.k dh vafre lquokà ij çpyu'khyrk d¢ lacaèk esa vkifÙk ugÈ yh tk ldrh gSA

çdj.k 13 o"kZ iqjkuk gS rFkk bruh yach vofèk ls vkosnd fu.kZ; dh çrh{kk dj jgk gSA iÍs dh tk¡p g¨uh pkfg, Fkh] t¨ ugÈ gqà gSA vkosnd d¢ fo}ku vfèkoäk }kjk vuqj¨èk fd;k x;k fd vèkhuLFk U;k;ky;¨a d¢ vkns'k fujLr dj e©d¢ ij dCtk o Òwfeghu g¨us d¢ vkèkkj ij vkosnd d¢ i{k esa 2-10-1984 d¢ vfèkfu;e d¢ rgr ÒwfeLokeh d¢ vkns'k ikfjr djus dh Ñik dh tk,A

4- vukosnd vfèkoäk dk eq[; :i ls ;g rdZ gS fd vukosnd d¨ rglhynkj }kjk jktLo iqLrd ifji= d¢ varxZr iÍk çdj.k Øekad 20@2001&02 esa ikfjr vkns'k fnukad 6-9-2002 }kjk iÍk fn;k x;k FkkA mä vkns'k d¢ fo#) vuqfoÒkxh; vfèkdkjh fiN¨j d¢ le{k çFke vihy çLrqr dh xÃ] t¨ [kkfjt dh xÃA bl vkns'k d¢ fo#) vij vk;qä] Xokfy;j d¢ le{k vkosnd }kjk iqujh{k.k vkosnu çLrqr fd;k x;k] t¨ vkns'k fnukad 27-11-2006 d¢ }kjk [kkfjt fd;k x;kA n¨u¨a vèkhuLFk U;k;ky;¨a d¢ leorÊ fu"d"kZ gSaA vukosnd d¢ fo}ku vfèkoäk }kjk ;g vkifÙk yh xà fd jktLo iqLrd ifji= d¢ vèkhu fn, x, iÍs d¢ fo#) ek= ,d vihy v©j fQj ,d iqujh{k.k dk çkoèkku gS] t¨ bl çdj.k esa g¨ pqd¢ gSaA vr% ;g iqujh{k.k çdj.k xzkâ; ugÈ fd;k tk ldrkA

vkosnd }kjk vius i{k leFkZu esa t¨ nLrkost is'k fd, gSa] mud¢ vfrfjä lk{; d¢ :i esa xzg.k djus d¢ fy, lhihlh d¢ vkns'k 41 fu;e 27 d¢ varxZr fuèkkZfjr vkosnu d¢ lkFk çLrqr djuk pkfg, Fkk( mud¢ }kjk ,slk ugÈ fd;k x;k gSA blfy, nLrkost lk{; d¢ :i esa xzg.k ;¨X; ugÈ gSA

mudk ;g Òh rdZ gS fd vkosnd dk ;g dguk fujkèkkj gS fd mud¢ ikl iwoZ ls Òwfe gSA dqVqEc cM+k g¨us ls cgqr de Òwfe vukosnd d¢ fgLls esa vkà gSA vukosnd vuqlwfpr tkfr dk lnL; gw¡A caVu çfØ;k dk ikyu g¨dj iÍk feyk FkkA Òwfeghu g¨us dh tk¡p d¢ çfrosnu çdj.k esa yxs gSa] ftlesa ekuk gS fd vukosnd Òwfeghu gSA çdj.k esa iÍk foLr`r tk¡p d¢ mijkar feyk gSA blfy, ;g fuxjkuh fujLrh ;¨X; gSA vukosnd }kjk vius rd¨Za d¢ leFkZu esa fofÒUu U;kf;d m)j.k çLrqr fd, x,A

5- esjs }kjk çdj.k dk voy¨du fd;k x;k rFkk mÒ;i{k d¢ rd¨Za rFkk çLrqr fd, x, U;kf;d m)j.k dk ifj'khyu fd;k x;kA

6- çdj.k esa çFker% vukosnd i{k }kjk çLrqr bl vkifÙk dk fujkdj.k vko';d gS fd jktLo iqLrd ifji= d¢ vèkhu fn, x, iÍs d¢ fo#)

Click Here to Read the rest of this document
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
supreme today icon
logo-black

An indispensable Tool for Legal Professionals, Endorsed by Various High Court and Judicial Officers

Please visit our Training & Support
Center or Contact Us for assistance

qr

Scan Me!

India’s Legal research and Law Firm App, Download now!

For Daily Legal Updates, Join us on :

whatsapp-icon telegram-icon
whatsapp-icon Back to top